Sabah bulantısı ve kusma: nedenleri, 10 pratik ipucu ve ne zaman destek almalı

Sabah bulantısı adının aksine yalnızca sabahları gelmez; bazı günler öğleden sonra, bazı günler akşam yemeği saatinde kendini hatırlatır. Gebelerin büyük bölümü bir dönem bulantı yaşar, birçoğu kusar da. Rahatsız edici olsa da çoğu kişide bebeğe zarar vermez ve zamanla yatışır. Aşağıda nedenlerini, işe yarayan pratik adımları ve ne zaman destek almanız gerektiğini bulacaksınız.

Neden olur?

Tam nedeni bilinmiyor; birkaç etkenin birlikte rol oynadığı düşünülüyor. Gebeliğin başında hormon düzeyleri hızla yükselir ve mide-bağırsak sistemi bu değişime duyarlı davranabilir. Mide boşalması yavaşlar, koku alma duyusu keskinleşir. Yorgunluk, uykusuzluk, uzun süre aç kalmak ve stres de tabloyu ağırlaştırabilir.

Bulantının şiddeti kişiden kişiye, hatta aynı kişide gebelikten gebeliğe değişebilir. Bir arkadaşınızın hiç bulantı yaşamaması ya da sizin çok yaşamanız, gebeliğin gidişatı hakkında tek başına bir şey söylemez.

Ne zaman başlar, ne zaman geçer?

Bulantı çoğu kişide 4–6. haftalar arasında başlar, 9–12. haftalar civarında en yoğun hâline ulaşır. Genellikle 14–16. haftalara doğru belirgin biçimde hafifler. Bazı kişilerde ikinci trimesterde de sürebilir; bu, sizin bir şeyi yanlış yaptığınız anlamına gelmez. Günlük bir not tutarsanız hangi saatlerin ve hangi koşulların daha zor olduğunu görmek kolaylaşır.

Hemen işe yarayan 10 ipucu

Her vücut farklı yanıt verir. Hepsini denemeniz gerekmiyor; size iyi gelenleri tutun.

1. Yataktan kalkmadan bir şeyler yiyin. Başucunuza koyduğunuz kuru bir bisküvi ya da galetayı yavaşça yiyin, birkaç dakika bekleyip sonra kalkın.
2. Küçük ve sık öğünler. Mide tamamen boş kaldığında bulantı artabilir. Her iki üç saatte bir küçük bir şeyler atıştırmak çoğu kişiye iyi gelir.
3. Tetikleyicileri tanıyın. Ağır yemek kokuları, kızartma, yoğun baharat ya da bazı parfümler rahatsız edebilir. Soğuk veya oda sıcaklığındaki yiyeceklerin kokusu genellikle daha hafiftir.
4. Sıvıyı yudum yudum için. Yemekle birlikte çok içmek midede dolgunluk yapabilir; öğünler arasında az az için. Buz parçaları, soğuk su ya da limon dilimli su bazı kişilere iyi gelir.
5. Zencefil ve limon. Bazı kişiler taze zencefilli içecekten ya da limon kokusundan rahatlar. Bitki çaylarını ve takviyeleri kullanmadan önce hekiminize sorun.
6. Tuzlu ve kuru atıştırmalıklar. Galeta, kuru tost, haşlanmış patates gibi sade yiyecekler çoğu kişide daha kolay tolere edilir.
7. Dinlenin. Uykusuzluk ve yorgunluk bulantıyı artırabilir. Gün içinde kısa molalar vermek, akşamı erken sonlandırmak yardımcı olabilir.
8. Temiz hava. Pencereyi açmak, kısa bir yürüyüş yapmak ya da mutfaktaki kokulardan uzaklaşmak rahatlatabilir. Yemeği başkası hazırlıyorsa bu fırsatı değerlendirin.
9. Ani hareketlerden kaçının. Yataktan ya da koltuktan yavaşça kalkın. Yemekten hemen sonra yatmak yerine dik oturun.
10. Ağız bakımı. Kusmadan sonra ağzı su ile çalkalayın; diş fırçalamak için yaklaşık yarım saat beklemek diş minesini korumaya yardımcı olur. Hafif nanelisi ya da sade bir diş macunu tercih edebilirsiniz.

Gün içi yeme planı

Katı bir program değil, esnek bir iskelet düşünün:

• Yataktan kalkmadan: birkaç galeta veya kuru bisküvi.
• Kahvaltı: sade ve küçük; ekmek, peynir, haşlanmış yumurta ya da yoğurt gibi sizi rahatsız etmeyen bir şey.
• Ara öğün: meyve, bir avuç kuruyemiş, süt ya da ayran.
• Öğle: hafif ve sıcak değil, ılık veya soğuk yemekler çoğu kişide daha kolay.
• İkindi: galeta, muz, pirinç pilavı ya da tost.
• Akşam: yağsız ve sade; yatmadan önce küçük bir atıştırmalık.

Canınız yalnızca tek bir şey çekiyorsa ve bu sağlıksız değilse, o dönemde onu yemek çoğu zaman sorun değildir. Önemli olan sıvı alabilmeniz ve mümkün olduğunca düzenli bir şeyler yemenizdir. Çeşitlilik ve ideal beslenme, bulantı geçtiğinde yeniden kolaylaşır.

İşte ve dışarıdayken

• Çantanıza galeta, kuru meyve, bir şişe su ve ağız çalkalamak için küçük bir şişe koyun.
• Toplantı ya da yolculuk öncesi aç karnına çıkmayın.
• Arabada ya da otobüste mümkünse ön tarafta oturun ve pencereyi aralayın.
• Yoğun kokulu ortamlardan (ofis mutfağı, kalabalık asansör) kaçınmak mümkün değilse mendille nefes almak yardımcı olabilir.
• İşyerinde esneklik gerekiyorsa, doğru zamanda iş arkadaşlarınızla ya da yöneticinizle paylaşmak yükü hafifletebilir; bunu ne zaman yapacağınız tamamen sizin kararınız.

Vitaminler ve ilaçlar

Gebelik vitamini bazı kişilerde bulantıyı artırabilir. Yemekle birlikte ya da gün içinde farklı bir saatte almak çözüm olabilir; bunu hekiminizle konuşun. Bulantı için herhangi bir ilaç ya da bitkisel ürünü kendi başınıza kullanmayın. Gerekirse hekiminiz uygun bir seçenek önerebilir.

Hiperemezis gravidarum nedir?

Az sayıda kişide bulantı ve kusma o kadar şiddetlenir ki yeme, içme ve günlük yaşam zorlaşır. Buna hiperemezis gravidarum denir. Bu bir abartı ya da yetersizlik değil, tıbbi destek gerektiren bir durumdur. Sıvı ve besin kaybına yol açabileceği için erken fark etmek önemlidir. Doğru destekle, gerektiğinde sıvı tedavisi ve uygun bakımla çoğu kişi rahatlar. Yardım istemek bir zayıflık değildir; tek başınıza dayanmanız gerekmez.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Gün boyunca sıvı tutamıyorsanız ya da 24 saat kadar neredeyse hiçbir şey yiyip içemiyorsanız
• İdrarınız çok koyu renkli ya da çok azsa, ağzınız kuruysa veya baş dönmesi yaşıyorsanız
• Günde birçok kez kusuyorsanız ya da kilo kaybediyorsanız
• Kusmaya ateş, karın ağrısı veya vajinal kanama eşlik ediyorsa
• Bulantı ilk üç aydan sonra yeni başlıyor ya da yeniden şiddetleniyorsa
• Kusmuğunuzda kan varsa
• Bayılma, şiddetli karın ağrısı, kanama veya nefes darlığı olursa 112'yi arayın ya da en yakın acile gidin

Sık sorulan sorular

Bulantım yoksa bebeğim iyi değil midir? Hayır. Bulantısı hiç olmayan birçok kişi sağlıklı bir gebelik geçirir. Belirtilerin yokluğu tek başına bir sorun işareti değildir; endişeniz varsa hekiminize danışın.

Kusmak bebeğe zarar verir mi? Hafif ve orta düzeyde bulantı ve kusma genellikle bebeğe zarar vermez. Önemli olan sıvı ve besin alabilmenizdir; alamıyorsanız hekiminize başvurun.

Bulantım gün boyu sürüyor, buna da sabah bulantısı denir mi? Evet, adı yanıltıcıdır. Günün her saatinde gelebilir.

Aç kalınca neden daha kötü oluyorum? Boş mide ve düşük kan şekeri bulantıyı artırabilir. Bu yüzden küçük ve sık atıştırmak sık önerilir.

Akupresür bileklikleri işe yarar mı? Bazı kişiler yararlı buluyor, ancak kanıtlar sınırlı. Zararı olduğu bilinmiyor; denemek isterseniz hekiminize söyleyin.

Bulantı ne zaman bitecek? Çoğu kişide 14–16. haftalara doğru hafifler. Daha uzun süren olursa hekiminizle konuşmak iyi olur.

Bulantı çoğu zaman geçici bir yol arkadaşıdır; size iyi gelen düzeni hekiminiz ya da ebenizle birlikte bulmak en doğrusudur.