Gebelikte demir ve kansızlık: yorgunluğun arkasında ne olabilir?

Gebelikte yorgunluk çok yaygındır ve çoğu zaman hormonların ve değişen vücut ritminin sonucudur. Bazen ise arkasında demir eksikliği yatabilir. Bu yazı, demirin neden önem kazandığını ve günlük hayatta neler yapabileceğinizi anlatıyor.

Gebelikte demir neden daha önemli?

Gebelikte kan hacmi belirgin biçimde artar. Vücut hem sizin hem de bebeğinizin ve plasentanın ihtiyacı için daha fazla alyuvar üretir; alyuvarların oksijen taşıyan kısmı olan hemoglobinin yapımında ise demir gerekir.

Demir ihtiyacı özellikle ikinci ve üçüncü trimesterde yükselir. Gebelik öncesinde demir depoları düşük olan kişilerde eksiklik daha kolay ortaya çıkabilir. Bu bir yetersizlik değil, vücudun artan talebine verdiği doğal bir yanıttır.

Demir eksikliği nasıl anlaşılır?

Belirtiler hafif olabilir ya da hiç olmayabilir:

• Alışılmışın ötesinde yorgunluk ve halsizlik
• Solukluk
• Çabuk nefes nefese kalma, çarpıntı
• Baş dönmesi veya baş ağrısı
• Dikkat toplamada güçlük

Bu belirtiler gebelikte başka nedenlerle de görülebilir. Bu yüzden kesin yol, rutin kan tahlilleridir. Hemoglobin genellikle gebeliğin başında ve ilerleyen haftalarda kontrol edilir; sonuçları hekiminiz yorumlar.

Demir kaynakları

Demir iki biçimde bulunur:

• Hayvansal kaynaklar (hem demir): Kırmızı et, tavuk, balık. Vücut bu biçimi daha kolay emer.
• Bitkisel kaynaklar (hem olmayan demir): Mercimek, nohut, kuru fasulye, ıspanak, pekmez, kuru kayısı, kuru üzüm, tam tahıllar.

Vejetaryen ya da vegan besleniyorsanız bitkisel kaynakları C vitamini ile birleştirmek ve hekiminizle takviye ihtiyacını konuşmak özellikle yararlı olabilir.

Emilimi artıran ve azaltan alışkanlıklar

• Artıranlar: Demirli yemeğin yanında C vitamini içeren bir şey tüketmek; örneğin yemeğe limon sıkmak, salata, biber, portakal.
• Azaltanlar: Çay ve kahve demirin emilimini düşürebilir. Demirli bir öğünle birlikte değil, öğünden en az bir iki saat arayla içmek daha uygundur.
• Süt ve kalsiyum takviyeleri de aynı anda alındığında demir emilimini azaltabilir. Yoğurdu ve peyniri demirli ana yemeğinizden ayrı bir öğüne almak mümkünse bir yöntem olabilir.
• Dökme demir tava ya da tencerede pişirmek yemeğin demir içeriğini bir miktar artırabilir.

Takviye: neden hekim denetiminde?

Hekiminiz kan tahlillerinde eksiklik görürse demir takviyesi önerebilir. Takviye kendi başınıza başlanacak bir şey değildir: Gereğinden fazla demir mide rahatsızlığına yol açabilir, her kişiye aynı miktar uygun olmaz ve takviye tahlil sonuçlarına göre ayarlanır.

Takviye kullanırken koyu renkli dışkı olması beklenen bir durumdur. Kabızlık ve mide bulantısı görülebilir; bunlar için hekiminiz farklı bir kullanım şekli önerebilir. Çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın.

Neler yapabilirsiniz?

1. Haftada birkaç kez baklagil ve yeşil yapraklı sebze yemeye çalışın.
2. Demirli yemeğin yanına limon ya da bir dilim taze meyve eklemeyi deneyin.
3. Çay ve kahveyi yemeklerden ayrı saatlere kaydırın.
4. Rutin tahlil randevularınızı aksatmayın.
5. Yorgunluk günlerinde dinlenmeyi bir ihtiyaç olarak görün, şımarıklık değil.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Belirgin solukluk, aşırı yorgunluk veya çarpıntı yaşıyorsanız.
• Sık baş dönmesi ya da kısa süreli bayılma hissi varsa.
• Hafif eforda bile nefes darlığı oluyorsa.
• Tahlilinizde hemoglobin düşük çıktıysa ve takviye ya da beslenme planı için yönlendirme istiyorsanız.
• Gebelikte kanamanız oluyorsa.

Göğüs ağrısı, bayılma veya şiddetli nefes darlığında vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tahlil sonuçlarınız ve takviye kararı için hekiminizin önerisi esastır.