Emzirmeye başlangıç: ilk saat, kolostrum, doğru yerleşim ve ilk günler

Emzirme doğal bir süreçtir, ama hem sizin hem bebeğinizin öğrenmesi gereken bir beceridir. İlk günlerde sorular, tereddütler ve yorgunluk olması çok olağandır; kimse bunu ilk seferde kusursuz yapmaz. Bu yazıda ilk saatten başlayarak kolostruma, doğru yerleşime ve bebeğin yeterince beslendiğini gösteren işaretlere kadar temel adımları sakin bir dille bulacaksınız.

İlk saat ve ten tene temas

Doğumdan sonra siz ve bebeğiniz iyi durumdaysanız, bebeğin çıplak olarak göğsünüzün üzerine konması ve ilk saat boyunca orada kalması önerilir. Buna ten tene temas denir. Bebek bu sürede genellikle sizi tanır, ısınır, sakinleşir ve birçok bebek kendi isteğiyle göğse yönelir. İlk emmenin bu saatte olması çoğu kişi için güzel bir başlangıçtır, ancak olmadıysa da endişelenmeyin; sezaryen, bebeğin gözlemde kalması ya da annenin dinlenmesi gerektiği durumlarda ten tene temas biraz sonra, uygun olduğunda yapılabilir. Doğum planınızda bu isteğinizi belirtebilirsiniz.

Kolostrum: ilk süt

Doğumdan sonraki ilk günlerde göğüslerden az miktarda, koyu sarımsı ve yoğun bir süt gelir. Buna kolostrum denir. Miktarı azdır, çünkü yenidoğanın midesi de çok küçüktür; bu miktar tam olarak onun ihtiyacına göre ayarlanmıştır. Kolostrum bağışıklık yönünden zengindir ve bebeğin ilk günlerinde besleyici olur. Az geliyor diye endişelenmeyin; sık emzirme, sütün artmasına yardımcı olur.

Doğru yerleşim ve kavrama adımları

Rahat bir pozisyon bulmak ilk adımdır. Sırtınızı ve kollarınızı destekleyin; omuzlarınız gevşek olsun. Ardından:

• Bebeğin vücudunu size doğru çevirin; karnı karnınıza, kulağı, omzu ve kalçası aynı hizada olsun.
• Bebeğin burnu meme başı hizasında dursun.
• Bebeğin ağzı geniş açılana dek bekleyin; meme başını burnunun üzerinden alt dudağına doğru hafifçe gezdirin.
• Ağzı geniş açılınca, bebeği hızlıca göğsünüze çekin; çenesi memeye önce değsin.
• Bebeğin ağzı meme başını ve areolanın büyük kısmını, özellikle alt tarafını kapsasın.
• Dudaklar dışa dönük, çene memeye yaslı ve burun serbest olsun.

İyi bir kavramada genellikle emme başlangıçta hızlı, sonra yavaş ve derin yutkunmalarla sürer. Ağrı ilk saniyelerden sonra devam ediyorsa bebeğin ağzını nazikçe parmağınızla çözüp yeniden deneyin. Sürekli ağrı ya da meme başında çatlak varsa destek isteyin.

Hemen işe yarayan 10 ipucu

1. Doğum planınıza yazın. İlk saat ten tene temas ve ilk emzirme isteğinizi ekibe önceden söyleyin.
2. Rahat bir yer ve yastık düzeni kurun. Sırt, kol ve bebek altına yastık koymak omuz gerginliğini azaltır.
3. Bebeğin ipuçlarını izleyin. Dudak şapırdatma, eli ağza götürme ve başı çevirme ilk işaretlerdir; ağlamak geç işarettir.
4. Sık emzirin. Gün ve gece, genellikle 24 saatte 8–12 kez ya da daha sık emzirme olağandır.
5. Bebek ağzını geniş açana dek bekleyin. Geniş açılmış ağız daha derin kavramayı sağlar.
6. Pozisyonu deneyin. Beşik, çapraz, yan yatış ve kol altı pozisyonları farklı durumlarda işe yarar.
7. Bir memede bebeğin bırakmasını bekleyin. Sonra isterse diğer memeyi sunun; sırayı bebek belirlesin.
8. Su içmeyi ve yemek yemeyi unutmayın. Yanınıza bir bardak su ve atıştırmalık koyun.
9. Dinlenin. Mümkünse bebek uyurken siz de uzanın; ev işlerini ertelemek sütünüze de iyi gelir.
10. Destek isteyin. Hastanede ya da evde ilk günlerde danışman, ebe veya hekimden yardım almak çok kolaylaştırır.

Bebeğin acıktığını nasıl anlarsınız?

Yenidoğanlar açlıklarını ağlamadan önce bazı işaretlerle gösterir: dudaklarını şapırdatır, ağzını açıp kapatır, eline ya da giysisine emme hareketi yapar, başını sağa sola çevirerek memeyi arar. Bu erken işaretlerde emzirmek, hem bebeği hem sizi daha sakin tutar. Ağlama geç bir işarettir; bebek çok ağlamışsa önce onu sakinleştirip biraz tenle temas ettirmek kavramayı kolaylaştırır.

İlk günlerde sıklık

İlk günlerde bebekler sık emmek ister; bu, sütün gelişmesine ve bebeğin beslenmeyi öğrenmesine katkı sağlar. Genellikle 24 saat içinde en az 8 emzirme, çoğu bebekte 8–12 ya da daha fazla olur. Bazı bebekler akşamları art arda emebilir (“küme beslenme”). Bu, sütün yetmediği anlamına gelmez. Bebek çok uykulu ve beslenmeye isteksizse, özellikle ilk günlerde, ebenize ya da hekiminize haber verin.

Yeterince süt aldığını gösteren işaretler

Sayılar kişiden kişiye değişse de genel olarak şunlar güven vericidir:

• Bebek emmeyi yutkunmalı ve ritmik şekilde yapıyor, emzirme sonrası gevşiyor.
• Islak bez sayısı günler içinde artıyor; ilk haftanın sonunda genellikle günde altı veya daha fazla ıslak bez görülür.
• Dışkı ilk günlerdeki koyu mekonyumdan yeşilimsi, sonra sarıya dönüyor; ilk hafta içinde genellikle günde birkaç sarı dışkı yapar.
• Bebek uyanık ve aktif dönemleri var, ağzı nemli.
• İlk günlerdeki kilo kaybından sonra kilo almaya başlıyor; bunu hekim veya ebe kontrollerde izler.

Kontrol edilmesi gereken bir şey varsa ebeniz ya da aile sağlığı merkezi size yol gösterecektir.

Meme dolgunluğu

Doğumdan genellikle 2–5 gün sonra sütün “gelmesi” ile göğüsler dolgun, ağır ve sıcak hissedilebilir. Sık emzirmek bu dolgunluğu rahatlatır. Emzirme öncesi ılık duş veya ılık bez, sonrasında serin kompres iyi gelebilir. Areola çok sertleşmişse bebek kavramakta zorlanır; bu durumda emzirmeden önce birkaç damla sütün nazikçe çıkarılması kavramayı kolaylaştırabilir. Kızarıklık, ateş veya sert, ağrılı bir bölge varsa bekletmeden başvurun. Daha ayrıntılı sorunlar için Rehber’deki emzirme sorunları ve çözümleri yazısına bakabilirsiniz.

Destek kaynakları

İlk emzirmeleri hastanede ebe, hemşire ya da emzirme danışmanıyla birlikte yapmak çok değerlidir; “doğru mu yapıyorum?” diye sormaktan çekinmeyin. Taburcu olduktan sonra aile sağlığı merkezi, aile hekiminiz veya ebeniz ilk haftalarda kontrol ve destek sağlar. Yakınlarınızın yemek, ev işi ve bebek bakımı konusunda sizi rahatlatması da emzirmeye dolaylı bir destektir. Bebeğinizi mamayla ya da biberonla besleyenler için de aynı sevgi ve ilgi geçerlidir; hangi yolu seçerseniz seçin bebeğinizin doyması ve sizin iyi olmanız esastır.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda hekiminize, ebenize ya da bebeğin hekimine haber verin:

• Bebek uyanmıyor, emmeyi reddediyor ya da çok zayıf emiyorsa.
• Islak bez sayısı belirgin azalıyor, idrar koyu veya dışkı beyazımsı kalıyorsa.
• Bebeğin cildi ya da gözleri sararıyor ve sarılık artıyorsa.
• Ağzı kuru, halsiz veya ateşi varsa.
• Memenizde kırmızı, sıcak, ağrılı sert bir bölge ve ateş ya da grip benzeri bir halsizlik varsa.
• Meme başında devam eden şiddetli ağrı veya kanama varsa.
• Kendinizi çok üzgün, umutsuz hissediyor ya da emzirme sizi bunaltıyorsa.

Bebekte nefes darlığı, morarma ya da tepkisizlik varsa 112’yi arayın.

Sık sorulan sorular

İlk saatte emzirmek şart mı? Hayır. İlk saatte ten tene temas ve emzirme çoğu kişi için güzel bir başlangıçtır ama gerçekleşmediyse de emzirme sonradan başlayabilir.

Süt az geliyor, bu normal mi? İlk günlerde kolostrum az miktardadır ve bu beklenen bir durumdur. Sık emzirme sütün gelmesine yardımcı olur.

Bebeğim sürekli emmek istiyor, doymuyor mu? İlk günlerde ve büyüme atılımlarında sık emmek çok yaygındır. Islak bez ve kilo takibi yeterince beslendiğinin göstergesidir.

Her emzirmede iki memeyi de vermeli miyim? Zorunlu değil. Önce bir memeyi bebek bırakana kadar sunun, isterse diğerini verin.

Emzirme acıtıyor, olması gereken bu mu? İlk günlerde hafif hassasiyet olabilir, ama sürekli ya da şiddetli ağrı çoğu zaman kavrama ayarıyla ilişkilidir; destek isteyin.

Emzirme yolculuğunda her aile kendi hızında ilerler; bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, kişisel durumunuz için ebenizin ve hekiminizin önerisi esastır.