Yenidoğan taramaları: topuk kanı, işitme, kalça, göz ve kalp kontrolü

Bebeğiniz sağlıklı görünse bile, bazı durumlar ilk günlerde belirti vermeyebilir. Yenidoğan taramaları, bu durumları erken fark etmek için yapılan basit ve hızlı kontrollerdir. Hangi gün ve hangi hastanede ne yapılacağı değişebildiği için, zamanlama konusunda aile hekiminiz ya da doğum yaptığınız hastane sizi bilgilendirir.

Topuk kanı taraması

Türkiye’de yenidoğan tarama programı kapsamında bebeğin topuğundan birkaç damla kan alınarak kâğıda emdirilir ve laboratuvarda incelenir. Amaç, erken tedaviyle sonuç değiştirebilen bazı metabolik ve hormonal hastalıkları yakalamaktır. Hangi günde alınacağını doğumhane, hastane ya da aile hekiminiz söyler; zamanında yapılması önemlidir. Sonuç çağrısı gelirse ertelemeden gidin; çağrılmak çoğu zaman tekrar örnek alınması anlamına gelir.

İşitme taraması

İşitme kaybı, bebekte ilk bakışta fark edilmez. Tarama sırasında bebek uyurken kulağına küçük bir uç yerleştirilir ve ağrısız, birkaç dakikalık bir testle yanıtlar ölçülür. Geçemeyen bebeklerin çoğu aslında sağlıklıdır; kulak içi sıvı gibi nedenlerle test tekrarlanır. Tekrar çağrılırsanız gidin ve gerekirse ileri değerlendirme isteyin.

Kalça gelişimi kontrolü

Hekim bebeğin kalçasını nazikçe hareket ettirerek kalça ekleminin yerinde olup olmadığına bakar. Gelişimsel kalça displazisi, kalça ekleminin tam oturmaması durumudur ve erken fark edilirse çoğunlukla basit yöntemlerle düzeltilebilir. Bazı bebeklere ultrason önerilebilir. Bebeği sıkı kundaklamamak kalça gelişimi için de önemlidir; ayrıntı için Rehber’deki lohusalıkta gelenekler yazısına bakabilirsiniz.

Göz kontrolü ve kırmızı refle

Hekim, ışıkla bebeğin gözlerinden kırmızı bir yansıma (kırmızı refle) gelip gelmediğine bakar. Yansımanın olmaması ya da iki gözde farklı olması, ek değerlendirme gerektirebilir. Bu kontrol hızlıdır ve acı vermez.

Kalp için nabız oksimetresi

Bazı hastanelerde bebeğin elinden ve ayağından, ışıkla çalışan küçük bir cihazla oksijen düzeyi ölçülür. Bazı doğuştan kalp sorunlarının erken fark edilmesine yardımcı olabilir. Uygulamanın bulunduğunuz yerde nasıl yapıldığını hastanenize sorun.

Hemen işe yarayan ipuçları

1. Bebeğin tarama kartı ya da kayıtlarını saklayın.
2. Hangi testin yapıldığını, hangisinin sonra yapılacağını taburculukta sorun.
3. Tekrar çağrı gelirse paniğe gerek yok; çoğu zaman rutin bir tekrardır.
4. Aile hekiminizi ve aşı takvimini de aklınızda tutun.
5. Bebeğin ilk günlerine dair genel bilgi için Rehber’deki yenidoğan bakımı ve ilk 24 saat yazılarına bakabilirsiniz.

Sonuçlar ve takip

Tarama sonuçları çoğu bebekte normal çıkar. Bir sonuç dikkat gerektirirse sizinle iletişime geçilir; telefon numaranızın ve adresinizin kayıtlarda güncel olması bu yüzden önemlidir. Çağrı almak, bebeğinizde bir hastalık olduğu anlamına gelmez; çoğu zaman örnek yetersiz ya da kontrol amaçlıdır. Sonuçlarla ilgili sorularınızı aile hekiminize veya bebeğinizi izleyen çocuk hekimine sorabilirsiniz. Yenidoğan bakımı hakkında Rehber’deki yenidoğan bakımı yazısına da göz atabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Bebekte morarma, nefes almada güçlük ya da inleme: hemen 112 (Türkiye) veya bulunduğunuz yerin acil numarası.
• Emmeme, aşırı uyku, ateş ya da çok düşük vücut sıcaklığı.
• Sarılığın hızla artması, bebeğin cildinin sararması ve idrar rengi.
• Sesin yanıtsızlığı ya da gözlerde beyaz yansıma gibi dikkat çeken bir durum fark ederseniz.
• Çağrıldığınız bir tarama tekrarına gitmediyseniz, en kısa sürede başvurun.

Sık sorulan sorular

Tarama sonucu normal çıkarsa bir daha bakılmaz mı? Tarama kesin tanı koymaz; ileride ortaya çıkan belirtiler için hekim kontrolleri sürer.

Bu testler bebeği acıtır mı? Topuk kanı kısa süreli rahatsızlık verebilir; diğerleri genellikle acısızdır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; testlerin içeriği ve zamanlaması için hekiminiz ve hastaneniz esastır.